CEFURDS

Lý giải mỹ danh 'Hòn ngọc Viễn Đông' của Sài Gòn xưa

(VnExpress.vn) - Từ vùng đất hoang vu, hơn trăm năm trước người Pháp muốn biến Sài Gòn thành "Hòn ngọc Viễn Đông" để cạnh tranh với các thuộc địa khác của Anh.


Vùng Viễn Đông theo địa lý gồm các nước Việt Nam, Campuchia, Lào, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Indonesia, Phillipines, Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Cuối thế kỷ 19, đầu 20, hầu hết các quốc gia này đều thành thuộc địa hoặc chịu ảnh hưởng của cường quốc phương Tây. Trong đó Pháp và Anh là hai nước xâm chiếm và mức độ cạnh tranh lớn nhất.

Ngay sau khi chiếm được Nam kỳ, Pháp bắt tay vào việc xây dựng Sài Gòn. Ảnh:Tư liệu

Sự cạnh tranh của Anh, Pháp trong việc “khai hóa” các nước thuộc địa. Từ những năm 1895, Pháp tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng ở thuộc địa nhằm phát triển kinh tế. Họ đặt tham vọng vượt mặt nước Anh tại Singapore và HongKong.

Danh xưng "Hòn ngọc Viễn Đông" (La perle de l’Extrêm Orient) xuất hiện để chỉ cho Sài Gòn. Đây được xem là thủ phủ của Đông Dương về kinh tế, giải trí để cạnh tranh với Singapore của người Anh.

Giai đoạn này, Sài Gòn từ thành phố hoang vu, được gọi là thị trấn giữa rừng (Prei Nokor) đã được người Pháp đầu tư xây dựng bài bản nhất so với các thành phố khác trong khu vực.

Dưới sự chỉ huy của trung tá công binh Coffyn, Sài Gòn được quy hoạch lại theo lối phương Tây. Giai đoạn này, khu vực trung tâm thành phố xuất hiện hàng loạt các công trình nổi bật còn tồn tại đến ngày nay như Nhà thờ Đức Bà, Nhà hát thành phố, Dinh thống đốc, Phủ toàn quyền...

Tuyến đường Catinat (Đồng Khởi ngày nay) được ví như trái tim của Sài Gòn khi tập trung nhiều điểm vui chơi, giải trí của thành phố. Hàng loạt nhà hàng, khách sạn mọc lên dọc trục đường đã quy tụ giới tinh hoa, giàu có về tiêu xài, hưởng thụ.

Các công trình được xây trên khu đất đẹp, cao ráo, hướng ra dòng sông uốn lượn bao quanh là rừng. Trên kênh Lớn (đường Nguyễn Huệ nay) hay kênh Xáng (đường Hàm Nghi) có những khu chợ thông thương với sông Sài Gòn tấp nập người mua kẻ bán. Một thị trấn giữa rừng dần chuyển mình phát triển.

Những thương nhân ở Ấn Độ, Trung Quốc, châu Âu, Mỹ... khi dong thuyền vượt biển qua trao đổi, buôn bán đều ấn tượng với thành phố mới nổi này. Họ neo thuyền dọc cảng Bến Nghé, Bạch Đằng lên bờ mua vải vóc, lụa là, châu báu rồi ghé những khu vui chơi sầm uất gần đó. Những thương thuyền này sau đó truyền miệng nhau tên gọi “Hòn ngọc Viễn Đông” - mỹ danh của Sài Gòn ra khắp thế giới.

 Tuyến xe lửa Sài Gòn - Gò Vấp năm 1910. Ảnh: Tam Thái

Giao thông đường thủy được người Pháp ưu tiên phát triển, kênh Bến Nghé – Tàu Hủ trở thành tuyến thông thương chính cho thuyền bè từ Đông Nam bộ, miền Tây vào sâu trong Sài Gòn đến vùng Chợ Lớn.

Hàng chục bến bãi bốc dỡ, chuyển hàng hóa mà tên gọi còn đến ngày nay như bến Hàm Tử, Bình Đông, Chương Dương, Vân Đồn, Bạch Đằng… Dọc theo hai kênh là đường bộ mà hiện nay là đường Võ Văn Kiệt và Bến Vân Đồn (quận 4), Bến Bình Đông (quận 8).

Ngoài tuyến đường thủy, để kết nối với khu Chợ Lớn và phía Tây Sài Gòn ngày nay, các đại lộ như Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Minh Khai... dần hình thành. Đặc biệt, khi xuất hiện chợ Bến Thành năm 1914, nhu cầu thông thương hàng hóa giữa khu vực trung tâm Sài Gòn và Chợ Lớn phát triển mạnh. Từ yêu cầu cấp thiết này, khu vực đầm lầy giữa Sài Gòn - Chợ Lớn được san lấp để mở đại lộ Trần Hưng Đạo ngày nay.

Năm 1885, tuyến đường sắt đầu tiên của Đông Dương dài 70 km nối Sài Gòn – Mỹ Tho cũng được xây dựng. Đây là tuyến đường sắt thứ hai do người Pháp xây dựng ở nước ngoài, sau tuyến đường 13 km ở Pondichéry (Ấn Độ) năm 1879. Ga tàu lúc đó nằm tại công viên 23/9 ngày nay, tuyến đường do nhà thầu Joret của Pháp thi công.

Tuyến đường sắt đã hút một lượng lớn khách ở Sài Gòn thời điểm đó. Chính quyền thuộc địa thu lời lớn từ dự án. Năm 1896, tổng lãi thu được từ tuyến đường sắt là 3,22 triệu francs, đến năm 1912 lãi 4 triệu francs.

Phía đông thành phố, năm 1902, cầu Bình Lợi được khánh thành đưa vào sử dụng. Cây cầu rút ngắn tuyến đường đi Thủ Đức, Biên Hòa, thông với đường thiên lý Bắc Nam (Quốc lộ 1 hiện nay) của người Việt xưa.

Nếu so sánh về hạ tầng cơ sở, cùng thời, Sài Gòn bỏ xa Bangkok và Singapore. Nhưng lúc bấy giờ, Singapore có tầm quan trọng lớn về chiến lược khi nằm trên tuyến đường biển quốc tế, nơi thông thương của thương thuyền trên thế giới. Lúc này, Singapore cũng là hải cảng lớn nhất khu vực.

Theo Kiến trúc sư Khương Văn Mười, lúc Sài Gòn được xem là “Hòn ngọc Viễn Đông” thì thành phố có quy mô nhỏ, phạm vi chỉ gói gọn ở trung tâm Sài Gòn ngày nay. Mỹ danh này cũng sớm kết thúc vào giữa thế kỷ 20.

Do chiến tranh cũng như người dân nông thôn đổ về thành phố ngày một đông khiến nó bị quá tải. Sài Gòn xuất hiện nhiều khu ổ chuột, người dân sống nhếch nhác ven kênh rạch, điều kiện vệ sinh, an ninh kém.

Kênh rạch ở Sài Gòn tràn ngập nhà ổ chuột trước năm 1975. Ảnh: Life

Còn PGS.TS Trần Đình Thiên – Viện trưởng Kinh tế Việt Nam - cho rằng, thập niên 60-70, Sài Gòn vẫn được mệnh danh là "Hòn ngọc Viễn Đông" - thành phố được định danh duy nhất ở khu vực. Trong khi Singapore lúc đó chỉ là đảo quốc hoang vu, Bangkok cũng ít người nhắc đến. Những quốc gia này lấy Sài Gòn như hình tượng để phát triển theo.

"TP HCM hiện phát triển hơn nhiều so với thời Hòn ngọc Viễn Đông nhưng những bước tiến đạt được chưa tương xứng tiềm năng, chưa đáp ứng yêu cầu đua tranh với các thành phố có vị thế, chức năng tương tự trên thế giới. Những thành phố như Bangkok, Singapore, Busan... đã vượt lên, dù TP HCM có xuất phát điểm tốt hơn", ông Thiên nói.

Viện trưởng Kinh tế cho rằng, quan điểm của Việt Nam những năm gần đây đã thay đổi và đây là cơ hội để đưa cả nước và TP HCM lên đẳng cấp mới.

Theo nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP HCM lần thứ X, Bí thư Thành ủy Đinh La Thăng mong muốn đưa thành phố trở lại vị trí dẫn đầu. Ông thể hiện quyết tâm lấy lại mỹ danh "Hòn ngọc Viễn Đông" nức tiếng một thời mà quốc tế đã nói về Sài Gòn.

>> Những công trình người Pháp xây, biến Sài Gòn thành Hòn ngọc Viễn Đông

>> Logo đầu tiên đại diện cho Sài Gòn 150 năm trước

Sơn Hòa

Bỏ quy định sở hữu chung cư 70 năm: Ai có lợi?

VnMoney - Dư luận đang đặc biệt quan tâm đến vấn đề sở hữu nhà chung cư được quy định trong Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi, bởi nó liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người mua và cả chủ đầu tư.

Trong Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi đưa ra lấy ý kiến tháng 9 năm ngoái, Bộ Xây dựng đề xuất sở hữu nhà chung cư có thời hạn là 70 năm đối với trường hợp Nhà nước giao đất. Trường hợp thuê đất thì thời hạn sử dụng bằng thời hạn đất thuê. Trường hợp nhận chuyển nhượng hoặc có quyền sử dụng hợp pháp thì thời gian sở hữu là vĩnh viễn.

Ngày sau khi Dự thảo được công bố, nhiều ý kiến người dân, chủ đầu tư và cả các chuyên gia trong lĩnh vực bất động sản đã phản ứng với nội dung này. Trong khi người dân cho rằng, quy định này không có tính thực tế, bởi theo tâm lý chung của người Việt Nam, căn nhà là tài sản quan trọng nhất đời người, là tài sản để lại cho con, cháu. Trong khi đó, các chủ đầu tư lo ngại quy định này sẽ khiến thị trường chung cư vốn đang rất khó khăn do thị trường bất động sản đóng băng, sẽ càng ảm đạm hơn khi khó ai chấp nhận bỏ ra cả tỷ đồng để mua căn hộ mà 70 năm sau sẽ bị mất trắng.

Trước những ý kiến của người dân và doanh nghiệp, trong lần chỉnh sửa mới đây, Bộ Xây dựng đã bỏ quy định sở hữu chung cư 70 năm.

Trao đổi với Đầu tư Bất động sản, ông Nguyễn Mạnh Hà, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), cho biết Ban soạn thảo đã quyết định bỏ nội dung quy định sở hữu chung cư 70 năm và vẫn đang tiếp tục đợi góp ý từ nhiều tầng lớp nhân dân trước khi đưa ra quy định cụ thể. Bộ Xây dựng sẽ đưa ra thông báo ngay sau khi những nội dung trong quy định này được thống nhất.

Theo nội dung Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi mới, nhà chung cư có thời hạn sử dụng theo phân cấp công trình xây dựng. Khi hết thời hạn sử dụng, cơ quan quản lý nhà ở cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm định lại chất lượng. Trường hợp còn bảo đảm chất lượng và an toàn cho người sử dụng thì chủ sở hữu được tiếp tục sử dụng theo thời hạn ghi trong kết quả kiểm định.

Trường hợp hết hạn sử dụng và không còn bảo đảm chất lượng, cũng như an toàn cho người sử dụng, thì chủ sở hữu phải có trách nhiệm phá dỡ để xây dựng lại theo đúng quy hoạch xây dựng. Nếu chủ sở hữu không phá dỡ, thì Nhà nước thực hiện cưỡng chế phá dỡ.

Ông Nguyễn Văn Cửu, Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư và phát triển Nhà Hà Nội, (HANDICO) nhìn nhận: “Quy định sở hữu nhà chung cư theo phân cấp công trình xây dựng là hợp lý, bởi nhà chung cư không giống như nhà liền đất. Phải có thời hạn sử dụng, chứ không thể là vĩnh viễn. Hết hạn sử dụng, xuống cấp thì người sử dụng phải có trách nhiệm phá dỡ để xây mới theo quy định".

Cũng theo ông Cửu, nếu quy định này càng cụ thể, càng rõ ràng, thì việc cải tạo các chung cư cũ sẽ rất thuận tiện, chứ không nhiều vướng mắc như hiện nay. Công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư cũng sẽ thuận lợi hơn.

Có lẽ, là một trong những đơn vị hàng đầu nhận trách nhiệm cải tạo chung cư cũ, xây dựng nhà tái định cư của TP. Hà Nội, hơn ai hết, HANDICO hiểu cặn kẽ “nỗi thống khổ” trong công tác này. Đồng quan điểm trên, ông Nguyễn Phụng Thiều, Tổng giám đốc Công ty Địa ốc Sài Gòn Gia Định cũng cho biết, hoàn toàn ủng hộ những sửa đổi mới nhất của Bộ Xây dựng liên quan đến Dự thảo Luật Nhà ở, bởi những quy định trong Dự thảo giải quyết được nhiều vấn đề bất cập hiện nay, đặc biệt là trong việc cải tạo các chung cư cũ, việc giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn do quan niệm sở hữu vĩnh viễn của chủ sở hữu căn hộ chung cư.

“Chi phí để xây dựng dự án mới tăng cao do chi phí đền bù giải phóng mặt bằng cao đã khiến nhiều dự án không thể thực hiện. Đối với chung cư xây mới hiện nay, thì đa phần thời hạn sử dụng từ 50 - 70 năm là xuống cấp. Việc phân cấp công trình là cơ sở hình thành mặt bằng giá bán, tạo thêm tính minh bạch của thị trường” - ông Thiều đánh giá.

Với quy định này, ông Lê Hữu Nghĩa, Tổng giám đốc Công ty Lê Thành, nhận xét sở hữu có thời hạn và không thời hạn đối với một loại mô hình là nhà chung cư là không hợp lý. Chung cư chính là nhà ở trên một khoảng không, không thể sở hữu vô thời hạn đối với một khoảng không. Vì thế, quy định sở hữu chung cư theo phân cấp công trình là hợp lý. Quy định này không ảnh hưởng đến chủ đầu tư trong việc đưa sản phẩm là nhà chung cư ra thị trường, và ngược lại, nó cũng không tạo ra sự so sánh giữa sở hữu chung cư vĩnh viễn và sở hữu có thời hạn. Nó cũng giúp tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà chung cư.

người dân phản đối quy định sở hữu chung cư có thời hạn.

 

Về phía người mua, như đã đề cập ở trên, không ai muốn sở hữu chung cư có thời hạn, bởi căn nhà là tài sản quý giá của một đời người, nó cũng là “của hồi môn” cho con cháu. Vì vậy, dù biết rằng, công trình nào cũng có thời hạn sử dụng, nhưng khi tháo dỡ để xây mới công trình, hoặccông trình có công năng sử dụng khác, họ muốn được đền bù xứng đáng. Đó cũng là lý do, nhiều hộ dân sống ở các chung cư cũ, nhưng có vị trí trung tâm ở thành phố đòi giá đền bù cao, khiến công tác cải tạo, xây mới chung cư cũ của các thành phố, nhất là Hà Nội gặp khó khăn.

Chính vì vậy, từ nay đến thời điểm Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi dự kiến được đưa ra bàn thảo tại diễn đàn Quốc hội tại kỳ họp tháng 5 tới, quy định về thời hạn sở hữu chung cư cần được tiếp tục tính toán, xem xét lại. Yêu cầu cao nhất là phải đảm bảo tương đối quyền lợi của chủ đầu tư, người sở hữu, chứ không chỉ nhằm thuận lợi cho cơ quan quản lý.

 

Theo Trung Kiên (Đầu tư Chứng khoán)

Chuyên mục phụ

Hình ảnh đô thị


Xem hình ảnh về đô thị Sài Gòn tại đây.